مشوقهای قانون جوانی جمعیت به دست خانوادهها رسیده است؟

قانون جوانی جمعیت برای حمایت از خانوادهها، مشوقهایی مانند واگذاری زمین، خودرو و تسهیلات ازدواج و فرزندآوری را پیشبینی کرده است، اما آمارهای اعلامشده از سوی نمایندگان مجلس از وجود صفهای طولانی متقاضیان و اجرای ناتمام برخی تعهدات حکایت دارد؛ وضعیتی که این پرسش را مطرح میکند که حمایتهای اقتصادی قانون تا چه اندازه به زندگی خانوادهها رسیده است.
حمایت اقتصادی از خانوادهها یکی از محورهای اصلی قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است؛ قانونی که تلاش کرده با پیشبینی امتیازهایی در حوزه مسکن، خودرو و تسهیلات بانکی، بخشی از موانع اقتصادی ازدواج و فرزندآوری را کاهش دهد.
با این حال، گذشت چند سال از ابلاغ قانون نشان میدهد میان پیشبینی حمایتها در قانون و دسترسی همه متقاضیان به آنها فاصله وجود دارد.
از ۸۶۰ هزار درخواست زمین تا ۱۸۸ هزار تخصیص
امیرحسین بانکیپور، نماینده مردم اصفهان در مجلس، درباره واگذاری زمین به خانوادههای مشمول قانون گفته است تاکنون حدود ۸۶۰ هزار درخواست در این زمینه ثبت شده که از این تعداد، ۱۸۸ هزار مورد به تخصیص زمین منجر شده است.
به گفته وی، از هر ۹ متقاضی تقریباً دو نفر زمین دریافت کردهاند و وزارت راه و شهرسازی وعده داده است تعداد زمینهای تخصیصیافته تا پایان سال به ۴۰۰ هزار مورد برسد.
این آمار نشان میدهد با وجود ثبت تعداد قابل توجهی درخواست، بخش بزرگی از متقاضیان هنوز به مرحله تخصیص زمین نرسیدهاند. بنابراین، ارزیابی این بخش از قانون تنها با اعلام تعداد درخواستها ممکن نیست و باید مشخص شود چه تعداد از خانوادهها در نهایت زمین دریافت کرده و امکان استفاده عملی از آن را پیدا میکنند.
خوابگاه متأهلی؛ ۱۵۲۰ واحد تحویل شده است
ساخت خوابگاههای متأهلی برای دانشجویان نیز یکی دیگر از تکالیف قانون جوانی جمعیت است.
بانکیپور گفته است از زمان آغاز سیاست تنظیم خانواده در کشور، از سال ۱۳۷۰، ساخت خوابگاههای متأهلی با محدودیت و توقف مواجه شد و پس از اجرای قانون جوانی جمعیت، تاکنون یکهزار و ۵۲۰ خوابگاه متأهلی ساخته و تحویل داده شده است.
به گفته وی، دانشگاهها موظف بودهاند ۱۰ درصد از درآمد اختصاصی و منابع مربوط به تملک دارایی خود را به ساخت خوابگاههای متأهلی اختصاص دهند، اما برخی دانشگاهها به این تکلیف عمل نکردهاند.
این موضوع نشان میدهد حمایت از ازدواج دانشجویی تنها با ساخت چند مجموعه خوابگاهی محقق نمیشود و میزان اجرای تعهدات دانشگاهها و تناسب ظرفیت خوابگاهها با تعداد دانشجویان متأهل نیز اهمیت دارد.
۷۰۰ هزار نفر در صف وام ازدواج و فرزندآوری
تسهیلات ازدواج و فرزندآوری از دیگر مشوقهای اقتصادی قانون است که به گفته بانکیپور، از زمان ابلاغ قانون تاکنون حدود هفت میلیون نفر از آن استفاده کردهاند.
با این حال، وی گفته است حدود ۷۰۰ هزار نفر همچنان در صف انتظار دریافت این تسهیلات قرار دارند که تقریباً نیمی از آنها متقاضی وام ازدواج و نیمی دیگر متقاضی وام فرزندآوری هستند.
بانکیپور با اشاره به تخصیص بیش از ۷۳ درصد منابع موردنظر در سال جاری گفته است همین موضوع به کاهش صف متقاضیان کمک کرده است. وی در عین حال تأکید کرده که برخی شعب بانکی با وجود برخورداری از منابع، در روند پرداخت تسهیلات مانع ایجاد میکنند.
به گفته این نماینده مجلس، بانکها برای پرداخت وام ازدواج و فرزندآوری صرفاً مجاز به دریافت یک ضامن هستند و نمیتوانند شروطی مانند معرفی چند ضامن، الزام به کارمند بودن ضامن یا دریافت کسر از حقوق را به متقاضی تحمیل کنند.
زهرهسادات لاجوردی، نماینده مردم تهران در مجلس نیز از طولانی شدن روند دریافت وام ازدواج انتقاد کرده و گفته است برخی متقاضیان پس از طی مراحل ثبتنام، در مرحله نهایی با مشکل مواجه میشوند و حتی ماهها یا نزدیک به یک سال در انتظار دریافت تسهیلات میمانند.
وی تأکید کرده است که تأخیر در پرداخت وام در شرایط تورمی، قدرت خرید متقاضیان را کاهش میدهد.
خودرو برای مادران؛ ۷۰۰ هزار نفر دریافت کردهاند
واگذاری خودرو به مادران نیز از جمله مشوقهای پیشبینیشده در قانون جوانی جمعیت است.
بانکیپور با اشاره به اجرای این بخش از قانون گفته است تاکنون حدود ۷۰۰ هزار مادر خودرو دریافت کردهاند، اما به اعتقاد وی، خودروسازان بهتدریج با شیوههایی که در پیش گرفتهاند، بخشی از سهمیه مادران را از مسیر اصلی خود خارج کردهاند.
به گفته وی، بر اساس قانون باید ۵۰ درصد خودروهای مشمول این طرح به مادران اختصاص پیدا میکرد، اما برآورد او این است که در مجموع طی سالهای اجرای طرح، بیش از ۱۰ درصد خودروها به مادران نرسیده است.
بانکیپور همچنین از طولانی شدن صف مادران متقاضی خودرو انتقاد کرده و پیشنهاد داده است به جای برگزاری قرعهکشیهای چند هفته یکبار، قرعهکشیها بهصورت سالانه انجام شود تا مادران بتوانند از ابتدای سال برای زمان احتمالی دریافت خودرو و تأمین منابع مالی برنامهریزی کنند.
مشوقهای اقتصادی تا چه اندازه در دسترس خانوادههاست؟
مجموع آمارهای ارائهشده از سوی بانکیپور و لاجوردی نشان میدهد قانون جوانی جمعیت در حوزه حمایتهای اقتصادی، هم دستاوردهایی داشته و هم با چالشهایی در اجرا روبهروست.
از یک سو، صدها هزار مادر خودرو دریافت کردهاند، هزاران خوابگاه متأهلی ساخته شده و میلیونها نفر از تسهیلات ازدواج و فرزندآوری استفاده کردهاند؛ از سوی دیگر، صدها هزار نفر همچنان در صف وام هستند، بخش زیادی از درخواستهای زمین به تخصیص منجر نشده و برخی دانشگاهها و دستگاهها به تکالیف خود عمل نکردهاند.
در این میان، نباید صرف وجود صف متقاضیان را به معنای اجرا نشدن کامل قانون دانست؛ همانطور که اعلام تعداد دریافتکنندگان نیز بهتنهایی نشاندهنده دسترسی همه واجدان شرایط نیست.
مسئله اصلی، میزان پوشش حمایتها، سرعت دسترسی متقاضیان، استمرار اجرای تعهدات و رفع موانع اداری و بانکی است. خانوادهای که برای دریافت زمین، خودرو یا وام ماهها در انتظار میماند، ممکن است نتواند در زمان مورد نیاز خود از این حمایتها استفاده کند.
مشوقهای اقتصادی زمانی میتوانند در تصمیم خانوادهها برای ازدواج و فرزندآوری اثرگذار باشند که از مرحله ثبت درخواست و وعده دستگاهها عبور کنند و در زمان مناسب به دست متقاضیان برسند.



