آمار مرگ زنان در ایران طی چهار دهه چه تغییری کرده است؟

پویش نفس: به نقل از مرکز مطالعات شهرداری تهران،مرگومیر زنان یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی وضعیت سلامت هر جامعه است؛ شاخصی که علاوه بر کیفیت نظام سلامت، شرایط اجتماعی، اقتصادی و جمعیتی را نیز نشان میدهد. بررسی وضعیت مرگ زنان و علل آن در تهران از سال ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰ که از سوی مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران منتشر شده، تصویری از تغییرات مرگومیر زنان در چهار دهه گذشته ارائه میدهد.
این پژوهش با مقایسه وضعیت تهران و کل کشور، روند **مرگ زنان، تفاوتهای سنی و تغییر الگوی علل مرگ** را بررسی کرده است. نتایج این مطالعه نشان میدهد اگرچه مرگومیر زنان در بسیاری از گروههای سنی و بر اثر برخی بیماریهای عفونی و حوادث کاهش یافته، اما بیماریهای غیرواگیر، بهویژه بیماریهای قلبی و عروقی، همچنان مهمترین عامل مرگ زنان هستند.
جمعیت زنان ایران و تهران چقدر است؟
یکی از یافتههای نخست این پژوهش به روند رشد جمعیت زنان اختصاص دارد. دادههای گزارش نشان میدهد طی دهههای گذشته جمعیت زنان در ایران و تهران افزایش یافته است.
بر اساس آخرین برآوردهای ارائهشده در گزارش، جمعیت زنان ایران در سال ۱۴۰۲ به بیش از **۴۱ میلیون نفر** و جمعیت زنان استان تهران به بیش از **۷ میلیون نفر** رسیده است.
بررسی ترکیب سنی نیز نشان میدهد بخش قابل توجهی از زنان در گروههای سنی میانسال و سالمند قرار دارند؛ موضوعی که میتواند در سالهای آینده بر الگوی بیماریها و **علل مرگ زنان در ایران** تأثیرگذار باشد.
آمار مرگ زنان در ایران طی چهار دهه چه تغییری کرده است؟
مهمترین بخش پژوهش به بررسی روند مرگ زنان در فاصله سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۰ اختصاص دارد.
آمارها نشان میدهد در سال ۱۳۵۹ تعداد مرگ زنان در کشور **۱۳۹ هزار و ۷۹۸ نفر** و در تهران **۱۰ هزار و ۲۴۶ نفر** بوده است. این تعداد در پایان دوره مورد بررسی به **۲۲۵ هزار و ۳۷۴ نفر در کشور** و **۳۵ هزار و ۹۰ نفر در تهران** رسیده است.
با وجود افزایش تعداد مطلق مرگها که تا حد زیادی با رشد جمعیت ارتباط دارد، بررسی میزان مرگ به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، تصویر متفاوتی ارائه میکند.
میزان مرگ زنان در ایران چگونه تغییر کرده است؟
مطالعه نشان میدهد میزان مرگ زنان در دهههای ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ روندی کاهشی داشته است. این کاهش در دهه ۱۳۸۰ نیز تا حد زیادی ادامه پیدا کرد و نرخ مرگومیر در سطحی نسبتاً ثابت قرار گرفت.
با این حال، از دهه ۱۳۹۰ روند تغییر کرد و میزان مرگ زنان دوباره افزایش یافت. این افزایش در سالهای پایانی دوره، بهویژه از سال ۱۳۹۸ به بعد، شدت بیشتری پیدا کرد که گزارش آن را به افزایش مرگومیر ناشی از همهگیری کووید-۱۹ نسبت میدهد.
میزان مرگ زنان در ایران از **۷۱۵ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر** در سال ۱۳۶۰ به **۳۴۳ نفر** در سال ۱۳۸۵ کاهش یافت، اما پس از آن روند صعودی آغاز شد و این شاخص در سال ۱۴۰۰ به **۵۳۷ نفر** رسید.
در تهران نیز میزان مرگ زنان از **۳۸۰ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر** در سال ۱۳۶۰ به حدود ۲۶۰ تا ۲۹۰ نفر در میانه دهه ۱۳۸۰ کاهش یافت، اما در سال ۱۴۰۰ به **۴۹۳ نفر** افزایش پیدا کرد.
چرا میزان مرگ زنان در تهران کمتر از کشور است؟
یکی از نکات قابل توجه این پژوهش، تفاوت میان تهران و کل کشور است. در تمام سالهای مورد بررسی، میزان مرگ زنان در تهران کمتر از میانگین کشور بوده است.
این اختلاف در برخی دورهها چشمگیرتر و در برخی سالها کمتر شده، اما هیچگاه از بین نرفته است. پژوهش این تفاوت را بهعنوان یکی از الگوهای ثابت چهار دهه گذشته معرفی میکند، بدون آنکه تفسیر قطعی فراتر از دادهها ارائه دهد.
مرگومیر زنان در گروههای سنی مختلف
بررسی مرگومیر زنان در گروههای سنی مختلف نشان میدهد کاهش مرگ در همه گروههای سنی یکسان نبوده است.
در فاصله سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۸، میزان مرگ در اغلب گروههای سنی کاهش یافته، اما در گروه سنی **۷۰ سال و بالاتر** این روند تقریباً ثابت باقی مانده است.
همچنین در تمامی گروههای سنی، میزان مرگ زنان در تهران کمتر از کشور گزارش شده است.
مرگ دختران زیر پنج سال بهشدت کاهش یافته است
بیشترین اختلاف میان تهران و ایران در گروه سنی زیر پنج سال مشاهده میشود؛ بهویژه در دهه ۱۳۶۰ که میزان مرگ دختران زیر پنج سال در تهران فاصله قابل توجهی با میانگین کشور داشته است.
بر اساس دادههای پژوهش، میزان مرگ دختران زیر پنج سال در ایران از ۲۲۴۹ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۶۰** به **۸۵ مورد در سال ۱۴۰۰ کاهش یافته است.
در تهران نیز این شاخص از ۹۷۰ مورد به ۴۵ مورد رسیده است.
کاهش مشابهی در گروههای سنی پنج تا ۱۵ سال و ۱۵ تا ۴۹ سال نیز مشاهده میشود که نشاندهنده افت محسوس مرگومیر در سنین پایینتر طی چهار دهه گذشته است.
در مقابل، در گروههای سنی ۵۰ تا ۶۹ سال و بهویژه ۷۰ سال و بالاتر، میزان مرگ همچنان بسیار بالاتر از سایر گروهها باقی مانده است.
کرونا چگونه بر مرگ زنان تأثیر گذاشت؟
پژوهش نشان میدهد افزایش مرگومیر ناشی از همهگیری کرونا در سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ تقریباً همه گروههای سنی را تحت تأثیر قرار داده است.
با این حال، این افزایش در گروه سنی زیر ۱۵ سال مشاهده نمیشود. این موضوع یکی از تفاوتهای مهم الگوی مرگ زنان در دوران همهگیری کرونا با سایر گروههای سنی است.
مهمترین علل مرگ زنان در ایران چیست؟
بررسی علل مرگ زنان در ایران نشان میدهد طی چهار دهه گذشته الگوی مرگومیر در کشور و تهران تغییرات قابل توجهی داشته است.
گزارش، علل مرگ را در سه گروه اصلی شامل بیماریهای عفونی، انگلی، مادری، اطفال و تغذیه، بیماریهای غیرواگیر و سوانح و حوادث طبقهبندی کرده است.
مقایسه این سه گروه در فاصله سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰ نشان میدهد سهم آنها در مرگ زنان تغییر کرده و **بیماریهای غیرواگیر به مهمترین عامل مرگ زنان تبدیل شدهاند.**
بیماریهای غیرواگیر مهمترین عامل مرگ زنان
در سال ۱۳۶۰ اگرچه بیماریهای غیرواگیر بیشترین سهم مرگ زنان را داشتند، بیماریهای عفونی، انگلی، مادری، اطفال و مشکلات تغذیهای نیز سهم قابل توجهی داشتند.
میزان مرگ ناشی از این گروه بیماریها در ایران **۲۹۷.۸ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر** و در تهران **۱۲۷.۲ نفر** بود.
این رقم طی چهار دهه کاهش یافت و در سال ۱۴۰۰ به **۱۴۲.۱ نفر در ایران** و **۱۳۲.۱ نفر در تهران** رسید.
گزارش تأکید میکند افزایش ثبتشده در سال ۱۴۰۰ نسبت به روند سالهای قبل، ناشی از شیوع کووید-۱۹ بوده است.
در مقابل، بیماریهای غیرواگیر مسیر متفاوتی داشتهاند. میزان مرگ ناشی از بیماریهای غیرواگیر در ایران از **۳۲۹.۳ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۶۰** به **۳۳۸ نفر در سال ۱۴۰۰** رسیده است.
در تهران نیز این شاخص از **۲۳۲.۹ به ۳۱۱.۹ نفر** افزایش یافته است.
به این ترتیب، در حالی که بسیاری از علل مرگ کاهش یافتهاند، میزان مرگ ناشی از بیماریهای غیرواگیر نهتنها کاهش پیدا نکرده بلکه روندی افزایشی داشته و جایگاه خود را بهعنوان اصلیترین عامل مرگ زنان حفظ کرده است.
بیماری قلبی؛ مهمترین علت مرگ زنان
در میان بیماریهای غیرواگیر، بیماریهای قلبی و عروقی مهمترین عامل مرگ زنان هستند.
میزان مرگ ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی در سال ۱۴۰۰ در ایران **۱۸۹.۱ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر** و در تهران **۱۲۸.۳ نفر** گزارش شده است.
این آمار نشان میدهد بیماریهای قلبی همچنان یکی از اصلیترین چالشهای سلامت زنان در ایران محسوب میشوند.
سرطان دومین عامل مهم مرگ زنان
پس از بیماریهای قلبی و عروقی، سرطانها از مهمترین علل مرگ زنان هستند.
میزان مرگ ناشی از سرطان در سال ۱۴۰۰ در ایران **۵۷.۸ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر** و در تهران **۷۰.۳ نفر** گزارش شده است.
نکته قابل توجه اینکه برخلاف الگوی کلی، میزان مرگ ناشی از سرطان در تهران بالاتر از میانگین کشور بوده است.
دیابت و بیماریهای کلیوی
بیماریهای مرتبط با دیابت و کلیه، بیماریهای سیستم عصبی، بیماریهای مزمن تنفسی و بیماریهای گوارشی نیز از دیگر عوامل مهم مرگ زنان در گروه بیماریهای غیرواگیر محسوب میشوند.
همچنین میزان مرگ ناشی از **دیابت و بیماریهای کلیوی** در تهران از میانگین کشور بالاتر گزارش شده است.
مرگ زنان بر اثر بیماریهای عفونی و حوادث چقدر است؟
گزارش نشان میدهد میزان مرگ ناشی از سوانح و حوادث نیز طی چهار دهه کاهش یافته است.
میزان مرگ زنان بر اثر حوادث و جراحات در کشور از **۸۷.۷ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۶۰** به **۲۰.۴ نفر در سال ۱۴۰۰** کاهش یافته است.
در تهران نیز این شاخص از **۱۹.۷ به ۹.۷ نفر** رسیده است.
عفونتهای تنفسی و سل
در گروه بیماریهای عفونی، سل و عفونتهای تنفسی با میزان ۱۳۶ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر در ایران و ۱۲۷.۹ نفر در تهران، مهمترین علت مرگ در این گروه محسوب میشود.
سایر عوامل از جمله بیماریهای مادری، سوءتغذیه، ایدز و عفونتهای رودهای سهم بسیار کمتری در مرگ زنان داشتهاند.
حوادث رانندگی و غیرعمد
در بخش سوانح و حوادث، بیشترین میزان مرگ به حوادث حملونقل و حوادث غیرعمد اختصاص دارد.
میزان مرگ ناشی از حوادث حملونقل در سال ۱۴۰۰ در ایران **۱۰.۲ نفر** و در تهران **۲ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر** بوده است.
همچنین میزان مرگ ناشی از حوادث غیرعمد در ایران **۶.۷ نفر** و در تهران **۶.۳ نفر** گزارش شده است.
آسیب به خود و خشونت علیه دیگران نیز پایینترین سهم را در میان عوامل این گروه داشتهاند.
الگوی مرگ زنان در ایران چه تغییری کرده است؟
مجموع دادههای این پژوهش نشان میدهد طی چهار دهه گذشته، الگوی مرگ زنان در ایران تغییر کرده است.
مرگ ناشی از بسیاری از بیماریهای عفونی و همچنین حوادث کاهش یافته، در حالی که بیماریهای غیرواگیر، بهخصوص بیماریهای قلبی و عروقی، همچنان سهم اصلی را در مرگ زنان دارند.
از سوی دیگر، افزایش جمعیت میانسال و سالمند زنان میتواند در آینده بر الگوی بیماریها و میزان مرگومیر تأثیر بگذارد.
جمعبندی؛ مهمترین چالش سلامت زنان چیست؟
نتایج پژوهش نشان میدهد اگرچه طی چهار دهه گذشته مرگومیر زنان در بسیاری از گروههای سنی و بر اثر بیماریهای عفونی و حوادث کاهش یافته، اما بیماریهای غیرواگیر همچنان مهمترین چالش سلامت زنان محسوب میشوند.
در این میان، بیماریهای قلبی و عروقی مهمترین علت مرگ زنان هستند و پس از آن سرطانها و مجموعهای از بیماریهای مزمن از جمله دیابت، بیماریهای کلیوی، بیماریهای سیستم عصبی و بیماریهای مزمن تنفسی قرار دارند.
افزایش میزان مرگ زنان در سالهای پایانی دوره مطالعه و همزمانی آن با همهگیری کووید-۱۹ نیز نشان داد رخدادهای فراگیر سلامت میتوانند روندهای چند دههای مرگومیر را تحت تأثیر قرار دهند.
بر این اساس، توجه به پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر، کاهش نابرابریهای منطقهای در دسترسی به خدمات سلامت و اجرای سیاستهای مبتنی بر داده میتواند نقش مهمی در کاهش مرگومیر زنان و ارتقای سلامت آنان در سالهای آینده داشته باشد.