وزارت بهداشت درباره عوامل افزایش ناباروری و زمان مراجعه به پزشک هشدار داد

پویش نفس: وزارت بهداشت با اجرای برنامه ملی پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان ناباروری تلاش دارد با آموزش زوجهای جوان، شناسایی عوامل خطر و ارجاع بهموقع افراد مشکوک، از افزایش موارد ناباروری جلوگیری کند. متخصصان تأکید میکنند که بسیاری از عوامل مؤثر بر ناباروری، از جمله افزایش سن، چاقی، مصرف دخانیات، سبک زندگی ناسالم و برخی عفونتها، قابل پیشگیری یا کنترل هستند.
محمد احمدیان، مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مهمترین عوامل تهدیدکننده سلامت باروری و راهکارهای افزایش شانس فرزندآوری را تشریح کرد.
برنامه ملی وزارت بهداشت برای پیشگیری از ناباروری چیست
احمدیان با اشاره به اجرای برنامههای پیشگیری از ناباروری در نظام شبکه بهداشت کشور اظهار کرد: وزارت بهداشت برنامه پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان ناباروری را به دانشگاههای علوم پزشکی ابلاغ کرده است.
به گفته وی، در این برنامه آموزش کارکنان حوزه سلامت باروری، شناسایی عوامل خطر، آموزش زنان در سنین باروری و ارجاع سریع زوجهای مشکوک به ناباروری به مراکز تخصصی در دستور کار قرار دارد.
آموزش زوجهای جوان پیش از ازدواج
وی افزود: یکی از مهمترین راهبردهای پیشگیری از ناباروری، آموزش جوانان در آستانه ازدواج است.
در کلاسهای آموزش پیش از ازدواج، موضوعات زیر به زوجین آموزش داده میشود:
* تأثیر افزایش سن بر باروری
* زمان مناسب فرزندآوری
* پیشگیری از عفونتهای منتقله از راه جنسی
* ترک سیگار، قلیان، الکل و مواد مخدر
* تغذیه سالم و فعالیت بدنی
* کنترل وزن
* آشنایی با علائم هشداردهنده ناباروری
به گفته احمدیان، این آموزشها در دانشگاه علوم پزشکی مشهد از طریق مراکز خدمات جامع سلامت، مراکز مشاوره هنگام ازدواج و شبکه بهداشت در حال اجراست.
افزایش سن؛ مهمترین عامل ناباروری زنان و مردان
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تغییرات جمعیتی دهههای اخیر گفت: افزایش سن ازدواج و به دنبال آن افزایش سن نخستین فرزندآوری، یکی از مهمترین دلایل کاهش باروری طبیعی در جامعه است.
احتمال افزایش ناباروری زنان بعد از ۳۵ سالگی
وی توضیح داد که قدرت باروری زنان از حدود ۳۰ سالگی بهتدریج کاهش مییابد و این روند پس از ۳۵ سالگی شدت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا تعداد و کیفیت تخمکها با افزایش سن کاهش مییابد.
همچنین پس از ۴۰ سالگی احتمال بارداری طبیعی کمتر شده و خطر سقط جنین، دیابت بارداری و فشار خون بارداری افزایش پیدا میکند.
تاثیر افزایش سن بر ناباروری مردان
احمدیان تأکید کرد که اگرچه روند کاهش باروری در مردان کندتر از زنان است، اما افزایش سن میتواند باعث کاهش کیفیت اسپرم و طولانیتر شدن زمان باردار شدن شود.
سایر عوامل موثر بر ناباروری در زنان و مردان
وی با بیان اینکه افزایش سن به معنای ناباروری قطعی نیست، گفت: افزایش سن تنها احتمال بارداری طبیعی را کاهش میدهد و ممکن است نیاز به درمانهای کمکباروری را بیشتر کند.
به گفته احمدیان، ناباروری معمولاً نتیجه مجموعهای از عوامل ژنتیکی، پزشکی، محیطی و سبک زندگی است و بسیاری از این عوامل قابل اصلاح هستند.
تاثیر اضافه وزن و تغذیه نامناسب بر ناباروری
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد حفظ وزن طبیعی را یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت باروری دانست.
چاقی و لاغری هر دو خطرناک هستند
وی گفت:
* چاقی و اضافهوزن میتواند باعث اختلال در تخمکگذاری زنان و کاهش کیفیت اسپرم مردان شود.
* کمبود شدید وزن نیز ممکن است موجب نامنظم شدن یا قطع تخمکگذاری شود.
بهترین رژیم غذایی برای پیشگیری از ناباروری
احمدیان تأکید کرد هیچ ماده غذایی بهتنهایی باعث افزایش باروری نمیشود، اما رژیم غذایی سالم شامل موارد زیر نقش مهمی در سلامت باروری دارد:
* سبزیجات و میوهها
* غلات کامل
* حبوبات
* ماهی
* مغزها
* چربیهای سالم
در مقابل، کاهش مصرف غذاهای فرآوریشده، نوشیدنیهای شیرین و چربیهای ترانس نیز توصیه میشود.
وی همچنین بر مصرف کافی اسید فولیک پیش از بارداری در زنان تأکید کرد.
تاثیر سیگار، قلیان و مواد مخدر بر افزایش خطر ناباروری
احمدیان گفت: مصرف سیگار و قلیان از شناختهشدهترین عوامل قابل پیشگیری ناباروری محسوب میشوند.
به گفته وی، مصرف دخانیات میتواند باعث:
* کاهش ذخیره تخمدان
* یائسگی زودرس
* کاهش کیفیت اسپرم
* افزایش احتمال سقط جنین شود.
همچنین مصرف مواد مخدر و استروئیدهای بدنسازی نیز تولید اسپرم را مختل میکند.
تاثیر استرس و خواب ناکافی بر افزایش خطر ناباروری
این مسئول وزارت بهداشت اظهار کرد فعالیت بدنی منظم باعث تنظیم هورمونها، حفظ وزن مناسب و بهبود سلامت باروری میشود.
ورزش سنگین همیشه مفید نیست
وی هشدار داد ورزشهای بسیار سنگین و طولانیمدت، بهویژه اگر با کاهش شدید وزن همراه باشند، ممکن است در برخی زنان باعث اختلال در تخمکگذاری شوند.
احمدیان همچنین گفت استرسهای شدید و مزمن میتوانند عملکرد هورمونهای تولیدمثل را تحت تأثیر قرار دهند، اما برخلاف تصور رایج، استرس بهتنهایی علت اصلی ناباروری نیست.
تاثیر آلودگی هوا و عفونتها در ناباروری زنان و مردان
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به مطالعات جدید گفت قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آلودگی هوا، بهویژه ذرات معلق ریز و برخی مواد شیمیایی مختلکننده غدد درونریز، ممکن است کیفیت تخمک و اسپرم را کاهش دهد.
وی افزود: برخی عفونتهای درماننشده نیز میتوانند به دستگاه تناسلی آسیب رسانده و زمینه ناباروری را فراهم کنند؛ بنابراین رعایت بهداشت جنسی و درمان بهموقع عفونتها اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی باید برای بررسی ناباروری به پزشک مراجعه کرد؟
احمدیان تأکید کرد تشخیص زودهنگام، مهمترین عامل موفقیت درمان ناباروری است.
وی توصیه کرد:
* اگر سن زن کمتر از ۳۵ سال است و پس از ۱۲ ماه رابطه منظم و بدون جلوگیری بارداری رخ نداد، زوجین باید برای بررسی به پزشک مراجعه کنند.
* اگر سن زن ۳۵ سال یا بیشتر است، در صورت عدم بارداری پس از ۶ ماه باید بررسیهای تخصصی آغاز شود.
به گفته وی، مراجعه زودهنگام به مراکز خدمات جامع سلامت یا متخصصان درمان ناباروری، شانس موفقیت درمان را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.