ماه نهم بارداری و بررسی وضعیت مادر و جنین

پویش نفس: ماه نهم بارداری، دوران حساس و تعیینکنندهای برای مادر و جنین است.
پزشکان تأکید میکنند که نوزاد تا پیش از پایان هفته ۳۹، از نظر پزشکی کاملاً رشدیافته محسوب نمیشود و هنوز برای تولد زود است.
همچنین آمارها نشان میدهد از هر ۲۰ زن باردار، فقط یک نفر تاریخ دقیق زایمان خود را میداند؛ بنابراین تشخیص زمان دقیق لقاح عملاً غیرممکن است و مادران باید خود را برای فرایند زایمان در هفتههای آینده آماده کنند.
در این ماه، ریههای جنین مراحل نهایی تکامل را طی میکنند و خود را برای نخستین نفس و اولین گریه پس از خروج از رحم آماده میسازند.
وزن جنین نیز افزایش مییابد و مادر اندکی سنگینتر میشود. با ورود به هفته ۳۹، بارداری رو به پایان است و آگاهی از تغییرات بدن و مشاهده فیلمهای آموزشی میتواند به درک بهتر وضعیت کمک کند.
در ماه نهم، علائم بارداری نسبت به ماه هشتم و پیش از آن بیشتر نمایان میشوند. تکرر ادرار همچنان ادامه دارد زیرا جنین برای تولد به سمت لگن پایین میآید و فشار بیشتری به مثانه وارد میکند. گاهی خنده شدید یا عطسه باعث نشت ناگهانی ادرار میشود. از دیگر نشانهها میتوان به تورم دستها و پاها به دلیل احتباس مایعات و فشار رحم بر وریدها اشاره کرد.
برای کاهش تورم، دراز کشیدن و بالا بردن پاها روی دیوار توصیه میشود.
احساس گزگز یا بیحسی در انگشتان ممکن است نشانه سندرم تونل کارپال باشد که پس از زایمان بهبود مییابد.
فشار لگن به دلیل پایین آمدن سر جنین، کمر و مثانه را آزار میدهد، اما فشار از روی معده و دیافراگم کمتر شده و تنفس راحتتر میشود.
کمردرد نیز به دلیل تغییر مرکز ثقل و شل شدن مفاصل لگن توسط هورمونها ایجاد میشود.
ماساژ ملایم، کمپرس گرم یا سرد و پوشیدن کفش راحت توصیه میشود.
تغییرات پوستی مانند لکههای قهوهای روی صورت (ملاسما) یا خط تیره در میان شکم به دلیل افزایش ملانین ایجاد میشوند که معمولاً پس از زایمان برطرف میشوند.
تغییرات بدن مادر و وضعیت جنین
در ماه نهم، شکم مادر پایینترین حالت خود را پیدا میکند، احساس سنگینی شدید میشود و رحم به جناغ سینه میرسد. افزایش وزن کلی در بارداری بین ۱۱ تا ۱۵ کیلوگرم است.
در هفته چهلم، وزن جنین حدود ۳ کیلو و ۳۵۰ گرم و طول آن ۴۸ تا ۵۲ سانتیمتر است. از هفته ۳۷ به بعد، نوزاد نارس محسوب نمیشود و جفت آنتیبادیهای مادر را برای محافظت در برابر عفونت منتقل میکند.
شمارش لگد جنین
شمارش حرکات جنین در ماههای پایانی، روشی ساده برای نظارت بر سلامت اوست.
بهترین زمان برای این کار، زمانی است که مادر آرام و شکم خالی باشد. در صورت کاهش حرکات زیر حد آستانه تعیینشده توسط پزشک، باید سریعاً پیگیری شود. وضعیت سفالیک (سر به پایین) نشانه آمادگی برای زایمان است، اما در وضعیت بریچ، پاهای جنین به سمت کانال زایمان قرار میگیرد.
این وضعیت در اوایل بارداری شایع است ولی تا هفته ۳۶-۳۷ بیشتر نوزادان خود به خود به وضعیت طبیعی برمیگردند.
حرکات جنین، وزن مادر و اندازه شکم
به دلیل رشد کامل جنین، فضای حرکتی او محدود میشود و مادر لگدهای نوزاد را بیشتر زیر دندههای خود حس میکند.
افزایش وزن مادران با وزن طبیعی پیش از بارداری بین ۱۱ تا ۱۶ کیلوگرم، زنان کموزن ۱۲ تا ۱۸ کیلوگرم، زنان دارای اضافه وزن ۷ تا ۱۱ کیلوگرم و زنان چاق ۵ تا ۹ کیلوگرم تخمین زده میشود.
اندازه شکم به موقعیت جنین، مقدار مایع آمنیوتیک، ساختار بدن مادر و اندازه جنین بستگی دارد. سفتی شکم میتواند ناشی از انقباضات کاذب باشد، اما اگر همراه با درد، مشکلات تنفسی، تاری دید یا کاهش حرکات جنین باشد، نیاز به مراجعه فوری دارد.
انقباضات خفیف زایمانی با فاصله ۱۵ تا ۲۰ دقیقه شروع شده و ۶۰ تا ۹۰ ثانیه طول میکشند. زایمان فعال زمانی است که انقباضات قوی ۴۵ تا ۶۰ ثانیهای با فاصله ۳ تا ۴ دقیقه رخ دهند.
تفاوت انقباضات براکستون هیکس (کاذب) با واقعی در منظم بودن، افزایش شدت با گذشت زمان، عدم توقف با حرکت و شروع از ناحیه پشت به سمت جلو است.
سایر تغییرات و چکاپهای ماه نهم
تیرهتر شدن نوک پستان، تورم و ترشح آغوز (اولین شیر) طبیعی است. همچنین ضخیمتر شدن موها به دلیل افزایش استروژن در برخی زنان دیده میشود که پس از زایمان به حالت عادی بازمیگردد.
آزمایشهای ماه نهم شامل معاینه فیزیکی، شمارش کامل خون، بررسی قند خون، تستهای کبدی و کلیوی، تعیین گروه خونی و فاکتور Rh، اندازهگیری وزن، فشار خون و ادرار، غربالگری استرپتوکوک گروه B (GBS)، آزمون پروفایل بیوفیزیکال (BPP) و سونوگرافی برای ارزیابی سلامت و موقعیت جنین است.
سونوگرافی در صورت داشتن شرایطی مانند دیابت بارداری یا عبور از هفته ۴۰ ضرورت مییابد.
تغذیه ماه نهم بارداری
تغذیه در این ماه بسیار حائز اهمیت است. مصرف سبزیجات و میوههای تازه، نان سبوسدار، برنج قهوهای، گوشت بدون چربی، مرغ، ماهی، تخممرغ، حبوبات، آجیل، ماست، شیر و پنیر توصیه میشود.
همچنین نوشیدن روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب و استفاده از میوههایی مانند انواع توت، کیوی، موز و هندوانه ضروری است.
رعایت دقیق دستورهای پزشک و انجام منظم چکاپها، سلامت مادر و نوزاد را در این ماه حساس تضمین میکند.



