آموزشبهداشت و درمان
«سلامت پیش از بارداری» حلقه فراموششده تولد نوزاد سالم

پویش نفس ـ فاطمه امیرقهرمان: بسیاری از زوجها تصور میکنند مراقبتهای دوران بارداری از زمانی آغاز میشود که تست بارداری مثبت میشود در حالی که متخصصان سلامت باروری تأکید دارند مهمترین بخش مراقبت، هفتهها و حتی ماهها قبل از لقاح رقم میخورد، دورهای که از آن با عنوان سلامت پیش از بارداری یاد میشود و میتواند سرنوشت سلامت مادر و جنین را تا حد زیادی تغییر دهد.
سلامت پیش از بارداری بر این اصل استوار است که زنان و مردان در سنین باروری پیش از اقدام برای فرزندآوری با اصلاح سبک زندگی، شناسایی بیماریهای پنهان، قطع رفتارهای پرخطر و دریافت مراقبتهای پزشکی لازم، زمینه یک بارداری کمخطر و تولد نوزادی سالم را فراهم کنند.
متخصصان میگویند مراقبت دوران بارداری به تنهایی کافی نیست زیرا در بسیاری از موارد زمانی که مادر از باردار بودن خود مطلع میشود بخش مهمی از شکلگیری اندامهای حیاتی جنین از جمله سیستم عصبی و قلب آغاز شده یا حتی به پایان رسیده است به همین دلیل فرصت طلایی پیشگیری از برخی ناهنجاریهای مادرزادی از دست میرود.
سازمان جهانی بهداشت نیز در توصیههای خود تأکید کرده است که وضعیت تغذیهای، جسمی و حتی روانی مادر در دوره پیش از لقاح، نقش مستقیمی در رشد اولیه جنین و کاهش عوارض بارداری دارد و مداخلات این دوره میتواند احتمال پیامدهای نامطلوب را به شکل معناداری کاهش دهد.
بسیاری از ناهنجاریها قبل از آنکه مادر بفهمد باردار است شکل میگیرند
کارشناسان سلامت باروری هشدار میدهند لوله عصبی جنین که بعدها مغز و نخاع را تشکیل میدهد، در هفتههای سوم و چهارم بارداری بسته میشود یعنی زمانی که بسیاری از زنان هنوز از بارداری خود خبر ندارند. همین مسئله سبب شده مراقبتهای پیشگیرانه بهویژه مصرف اسیدفولیک به یکی از اصلیترین ارکان سلامت پیش از بارداری تبدیل شود.
مطالعات گسترده بینالمللی نشان داده مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک از پیش از بارداری تا ۱۲ هفته نخست میتواند خطر ناهنجاریهای لوله عصبی را به طور قابل توجهی کاهش دهد و حتی برخی پژوهشها از کاهش بیش از ۷۰ درصدی این اختلالات خبر میدهند.
بیماریهای خاموشی که بارداری را پرخطر میکنند
اما سلامت پیش از بارداری فقط به مصرف مکمل محدود نمیشود. تعداد قابل توجهی از زنان در سنین باروری با بیماریهای مزمنی مانند دیابت، فشار خون، کمکاری یا پرکاری تیروئید، چاقی، کمخونی، اختلالات روانی و حتی بیماریهای خودایمنی زندگی میکنند. بیماریهایی که شاید در زندگی روزمره کنترلپذیر به نظر برسند اما در صورت بارداری بدون آمادگی میتوانند سلامت مادر و جنین را تهدید کنند.
پژوهشهای حوزه سلامت زنان نشان میدهد بیماریهای مزمن کنترلنشده پیش از بارداری با افزایش خطر زایمان زودرس، سقط، ناهنجاریهای مادرزادی، محدودیت رشد جنین و حتی مرگومیر نوزادی ارتباط مستقیم دارند.
در چنین شرایطی تشخیص بهموقع بیماری، تنظیم داروها، تغییر برخی درمانهای ناسازگار با بارداری و رسیدن بدن مادر به وضعیت پایدار، میتواند بارداری را از یک مسیر پرخطر به یک فرآیند ایمنتر تبدیل کند.
هشدار متخصص زنان: مثبت شدن تست بارداری زمان شروع مراقبت نیست
در همین رابطه، دکتر مریم اسدی متخصص زنان و زایمان با تأکید بر اینکه زوجها نباید بارداری را بدون چکاپ قبلی آغاز کنند، میگوید: یکی از اشتباهات رایج این است که مادران تصور میکنند بعد از تأخیر قاعدگی و مثبت شدن تست باید به پزشک مراجعه کنند در حالی که ما ترجیح میدهیم حداقل سه ماه قبل از اقدام، وضعیت سلامت مادر بررسی شود. در این ارزیابی، فشار خون، قند خون، عملکرد تیروئید، کمخونی، وضعیت وزن، سابقه بیماریهای ژنتیکی، داروهای مصرفی و حتی سلامت روان مادر بررسی میشود.
او ادامه میدهد: برخی داروهایی که زنان برای بیماریهای مزمن مصرف میکنند در بارداری ممنوع یا نیازمند جایگزینی هستند. همچنین اگر مادر دچار کمبود ویتامینها، عفونتهای درماننشده یا مشکلات تغذیهای باشد این مسائل باید قبل از لقاح اصلاح شود زیرا در هفتههای اول جنین بسیار آسیبپذیر است.
زوجهایی که هنوز تصمیم به فرزندآوری ندارند هم باید مراقب باشند
نکته مهم اینجاست که مراقبت از سلامت پیش از بارداری فقط مختص زوجهایی نیست که همین امروز قصد بچهدار شدن دارند. متخصصان میگویند تمام زنان و مردان در سنین باروری باید از مزایای این مراقبتها بهرهمند شوند چرا که بسیاری از بارداریها ناخواسته یا بدون برنامهریزی دقیق رخ میدهد و اگر بدن از قبل در شرایط مطلوب نباشد، ریسک عوارض افزایش پیدا میکند.
اصلاح تغذیه، ترک دخانیات، کنترل استرس، فعالیت بدنی، رسیدن به وزن مناسب، واکسیناسیون لازم، درمان عفونتها و مصرف اسیدفولیک مجموعه اقداماتی است که حتی بدون برنامه فوری برای فرزندآوری نیز به سلامت عمومی افراد کمک میکند و در صورت وقوع بارداری از همان ر
خانم قهرمانی خبرگزاری تسنیم: وزهای نخست نقش محافظتی خواهد داشت.
حلقهای که هنوز جدی گرفته نمیشود
با وجود تأکید گسترده پزشکان، شواهد جهانی نشان میدهد بخش قابل توجهی از زنان هنوز مراقبتهای پیش از بارداری را جدی نمیگیرند و مصرف اسیدفولیک یا مراجعه برای مشاوره را به بعد از بارداری موکول میکنند؛ در حالی که این تأخیر میتواند به قیمت از دست رفتن بهترین فرصت پیشگیری تمام شود.
در واقع پیام متخصصان روشن است: بارداری سالم از روز مثبت شدن تست آغاز نمیشود؛ بارداری سالم از ماهها قبل، از زمانی شروع میشود که زن و مرد تصمیم میگیرند بدن خود را برای پذیرش یک زندگی تازه آماده کنند.




