ازدواج با انسان واقعی، یا شخصیت اینستاگرامی؟

نفس پرس:صفحهنمایش گوشیها این روزها پر است از زندگیهایی که انگار هیچ نقصی ندارند؛ زوجهایی که همیشه لبخند میزنند، سفرهایی که همیشه رویاییاند، هدیههایی که همیشه گرانقیمتاند و خانههایی که هیچوقت نشانی از خستگی، اختلاف، دلخوری و روزمرگی در آنها دیده نمیشود.
اما مشکل از جایی آغاز میشود که این تصاویر را با زندگی واقعی خودمان مقایسه میکنیم.
اینستاگرام فقط سبک لباس پوشیدن، سفر رفتن یا دکوراسیون خانهها را تغییر نداده است؛ بهتدریج دارد تعریف ما از رابطه خوب، همسر مناسب و حتی خوشبختی را نیز تغییر میدهد. اتفاقی که شاید بیش از همه، در انتخاب همسر و رضایت از زندگی مشترک خودش را نشان میدهد.
ویترین دیگران را با پشت صحنه زندگی خودمان مقایسه میکنیم
دکتر مریم کاظمی، متخصص مشاوره و فعال حوزه ازدواج و اختلالات زناشویی، ریشه بخشی از این مقایسهها را در تأثیر پنهان شبکههای اجتماعی بر معیارهای ازدواج میداند.
به گفته او، بارها ممکن است فرد با دیدن یک زوج در فضای مجازی از خودش بپرسد: چرا رابطه من اینطور نیست؟ چرا همسر من این ویژگیها را ندارد؟ چرا زندگی من شبیه زندگی آنها نیست؟
مسئله اما اینجاست که آنچه در شبکههای اجتماعی میبینیم، تمام زندگی یک زوج نیست؛ بخش انتخابشدهای از زندگی آنهاست.
ما عکس سفر را میبینیم، نه دعوایی را که قبل از سفر اتفاق افتاده است. هدیه را میبینیم، نه اختلافات مالی را. عکس سالگرد ازدواج را میبینیم، نه ماهها گفتوگو و تعارضی را که ممکن است پشت آن باشد.
به تعبیر سادهتر، ما ویترین زندگی دیگران را با پشت صحنه زندگی خودمان مقایسه میکنیم؛ مقایسهای که از اساس ناعادلانه است.
وقتی معیار ازدواج از ارزشها به چکلیست تبدیل میشود
داشتن معیار برای ازدواج نهتنها بد نیست، بلکه ضروری است. مسئله زمانی ایجاد میشود که معیارها از ویژگیهای بنیادی شخصیت به یک فهرست بلندبالا از انتظارات غیرواقعی تبدیل شوند.
مسئولیتپذیری، صداقت، خانوادهدوستی، سلامت روان، تناسب ارزشی، توانایی گفتوگو و احترام متقابل میتوانند معیارهایی منطقی برای انتخاب شریک زندگی باشند.
اما اگر این فهرست تبدیل شود به اینکه همسر آینده باید همزمان درآمد بسیار بالا، ظاهر خاص، خانه لوکس، خودروی گران، اندام ایدهآل، رفتار همیشه رمانتیک و سبک زندگی شبیه یک اینفلوئنسر داشته باشد، دیگر با «معیار» مواجه نیستیم؛ با تصویرسازی ذهنی از یک انسان بینقص مواجهیم.
دکتر کاظمی نیز بر همین مرز تأکید دارد و معتقد است مشکل زمانی شروع میشود که معیارهای منطقی به یک چکلیست طولانی، ایدهآلگرایانه، غیرقابل انعطاف و غیرواقعی تبدیل شوند.
در چنین شرایطی، فرد دیگر دنبال «انسان مناسب» نیست؛ دنبال کسی میگردد که بتواند تمام ویژگیهای شخصیت خیالی ساختهشده در ذهن او را داشته باشد.
سندروم کفش سیندرلا؛ وقتی هیچکس اندازه معیارهای ما نیست
شاید بتوان این وضعیت را با همان تعبیر «سندروم کفش سیندرلا» توضیح داد؛ فرد یک تصویر ایدهآل از شریک زندگی در ذهنش ساخته و هر فردی که وارد زندگیاش میشود، باید دقیقاً با همان تصویر جور باشد.
مشکل اینجاست که انسان واقعی، برخلاف شخصیتهای داستانی و تصاویر اینستاگرامی، مجموعهای از نقاط قوت و ضعف است.
هیچکس همیشه خوشاخلاق نیست. هیچ زوجی همیشه عاشقانه رفتار نمیکند. هیچ زندگی مشترکی دائماً در سفر و مهمانی و هدیه و جشن نمیگذرد.
زندگی مشترک، بخش بزرگی از اوقاتش را در روزمرگی میگذراند؛ در خرید خانه، پرداخت قبض، خستگی بعد از کار، بیماری، اختلاف نظر، تربیت فرزند، مشکلات مالی و هزاران اتفاق کوچک و بزرگ دیگر.
اگر کسی از ابتدا انتظار داشته باشد ازدواجش شبیه یک صفحه اینستاگرامی باشد، احتمالاً خیلی زود با نخستین برخورد جدی با واقعیت، احساس میکند انتخاب اشتباهی داشته است.
از «تناسب» به «جذابیت نمایشی»
یکی از خطرناکترین تغییراتی که شبکههای اجتماعی میتوانند ایجاد کنند، جابهجایی معیارهای انتخاب همسر است.
فرد به جای اینکه بپرسد:
«آیا کنار این آدم احساس امنیت میکنم؟»
«آیا میتوانیم با هم گفتوگو کنیم؟»
«آیا ارزشها و اهداف زندگیمان به هم نزدیک است؟»
«آیا در بحرانها میتوانیم کنار هم بمانیم؟»
ممکن است به پرسشهایی از جنس دیگری برسد:
«چقدر جذاب است؟»
«چقدر پول دارد؟»
«چه ماشینی سوار میشود؟»
«چقدر میتوانم با او عکس بگذارم؟»
«آیا زندگیمان در اینستاگرام جذاب به نظر میرسد؟»
اینجا انتخاب همسر آرامآرام از یک تصمیم شخصی و عمیق، به پروژهای برای نمایش اجتماعی تبدیل میشود.
دکتر کاظمی نیز معتقد است در چنین شرایطی، «تناسب واقعی» جای خود را به «جذابیت نمایشی» میدهد؛ یعنی فرد ممکن است همسرش را نه صرفاً برای کیفیت رابطه، بلکه برای تصویری که میتواند در فضای مجازی از زندگی خود ارائه کند انتخاب کند.
آیا مشکل فقط مجردها هستند؟
نه. اتفاقاً بخش دیگری از ماجرا مربوط به افراد متأهل است.
کسی که هر روز با تصاویر زوجهای به ظاهر خوشبخت مواجه میشود، ممکن است به تدریج زندگی خودش را ناکافی ببیند.
یک عکس از همسر یک بلاگر که برای او گل خریده، میتواند در ذهن فرد تبدیل شود به این تصور که «همسر من مرا دوست ندارد.»
یک سفر لوکس میتواند این فکر را ایجاد کند که «ما زندگی خوبی نداریم.»
یک پیام عاشقانه در فضای مجازی میتواند باعث شود فرد تصور کند «رابطه ما سرد شده است.»
در حالی که شاید واقعیت کاملاً متفاوت باشد.
رابطه واقعی با هزاران رفتار کوچک ساخته میشود؛ با مراقبت، احترام، مسئولیتپذیری، همراهی و توانایی حل مسئله. بسیاری از این رفتارها اساساً قابلیت تبدیل شدن به یک عکس جذاب برای شبکه اجتماعی را ندارند.
مشکل اینستاگرام نیست؛ مشکل مقایسه بیپایان است
قرار نیست شبکههای اجتماعی را مقصر تمام مشکلات ازدواج بدانیم. مسئله اصلی، شیوه استفاده ما از این فضاست.
اگر فرد بداند آنچه میبیند گزینشی است، کمتر گرفتار مقایسه میشود. اما اگر تصاویر منتشرشده را واقعیت کامل زندگی دیگران تصور کند، بهتدریج استانداردهایی برای خودش میسازد که ممکن است هیچ انسان واقعی قادر به برآورده کردن آنها نباشد.
دکتر کاظمی نیز به همین سازوکار «مقایسه اجتماعی» اشاره میکند؛ فرآیندی که در آن فرد رابطه خود را با تصویری که از رابطه دیگران دریافت کرده مقایسه میکند، بدون اینکه به تفاوت میان واقعیت و نمایش توجه داشته باشد.
ازدواج با انسان واقعی، نه شخصیت اینستاگرامی
شاید لازم باشد پیش از انتخاب همسر، یک بار صفحه اینستاگرام ذهن خودمان را پاکسازی کنیم.
از خودمان بپرسیم واقعاً چه چیزی برای یک زندگی مشترک اهمیت دارد؟
آیا همسر آینده باید همیشه رمانتیک باشد یا باید در روزهای سخت قابل اتکا باشد؟
آیا مهمتر است که دیگران به زندگی ما حسادت کنند یا اینکه خودمان در آن احساس آرامش داشته باشیم؟
آیا دنبال همسری هستیم که دیگران تحسینش کنند یا انسانی که بتوانیم با او زندگی کنیم؟
واقعیت این است که خوشبختی الزاماً فوتوژنیک نیست.
بسیاری از سالمترین روابط، عکسهای چندانی برای نمایش ندارند. شاید خبری از سفرهای پرزرقوبرق و هدایای گرانقیمت نباشد، اما در آنها احترام، امنیت، اعتماد و همراهی وجود دارد؛ همان چیزهایی که اتفاقاً ستونهای اصلی یک زندگی مشترکاند.
در نهایت، شاید مهمترین سؤال پیش از ازدواج این نباشد که «همسر من باید شبیه چه کسی باشد؟» بلکه این باشد که «من با چه انسانی میتوانم یک زندگی واقعی، نه یک زندگی نمایشی، بسازم؟»
اگر پاسخ این سؤال را پیدا کنیم، شاید دیگر لازم نباشد زندگی خودمان را با هیچ ویترینی مقایسه کنیم.