فرسودگی زنان شاغل ۳۰ درصد بیشتر از مردان

نفس پرس: کامران باقری لنکرانی در نشست خبری پانزدهمین کنگره بینالمللی سلامت زنان که ۲۲ و ۲۳ مهرماه برگزار میشود، با اشاره به تمرکز این دوره از کنگره بر سلامت زنان شاغل، اظهار کرد: هدف این رویداد، بررسی علمی و بینبخشی چالشهای سلامت زنان و ارائه راهکارهایی برای ارتقای کیفیت زندگی آنان است.
وی با بیان اینکه برگزاری ۱۵ دوره پیاپی این کنگره نشاندهنده استمرار این رویداد علمی است، افزود: تلاش شده است موضوع سلامت زنان بدون شعارزدگی و با نگاهی علمی، واقعبینانه و بینبخشی بررسی شود؛ چراکه سلامت زنان تنها به بیماریهای زنان محدود نیست و عوامل پزشکی، اجتماعی و زیستی همزمان بر آن اثر میگذارند.
افزایش طول عمر زنان بدون تضمین سالهای سالم زندگی
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان با اشاره به وضعیت شاخصهای سلامت زنان در کشور گفت: امید به زندگی زنان ایرانی از حدود ۵۵ سال پیش از انقلاب اسلامی به بیش از ۷۷ تا ۷۹ سال رسیده است؛ رقمی که به گفته وی بالاتر از میانگین منطقهای ۷۳ سال و میانگین جهانی ۷۴ سال است.
باقری لنکرانی همچنین با اشاره به کاهش مرگومیر مادران باردار اظهار کرد: میزان مرگومیر مادران در کشور به کمتر از ۲۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار تولد رسیده، در حالی که این رقم در منطقه بیش از ۱۰۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار است.
وی در عین حال تأکید کرد که افزایش طول عمر به تنهایی کافی نیست و گفت: مسئله مهم، «امید به زندگی توأم با سلامت» است. زنان اگرچه به طور متوسط حدود سه سال بیشتر از مردان عمر میکنند، اما ۹ تا ۱۱ سال پایانی عمر خود را با رنج، ناتوانی و بیماریهای مزمن سپری میکنند؛ در حالی که این مدت برای مردان حدود ۶ تا ۷ سال است.
به گفته وی، پیشگیری از ناتوانی و بیماریهای مزمن باید از دوران میانسالی آغاز شود تا افزایش طول عمر با ارتقای کیفیت زندگی همراه باشد.
اضافهوزن و چاقی؛ یکی از چالشهای مهم سلامت زنان
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان با اشاره به وضعیت اضافهوزن و چاقی در زنان ایرانی گفت: شیوع اضافهوزن و چاقی در زنان از ۶۳ درصد عبور کرده و حدود ۳۰ تا ۳۳ درصد زنان با چاقی و به همین میزان با اضافهوزن مواجه هستند.
وی افزود: این میزان در مردان تقریبا نصف زنان است و از نظر نرخ چاقی، ایران در میان کشورهای منطقه خاورمیانه در ردههای بالایی قرار دارد.
باقری لنکرانی چاقی را از عوامل زمینهساز بیماریهایی مانند دیابت، بیماریهای قلبی و عروقی و برخی سرطانها از جمله سرطان پستان دانست و بر ضرورت برنامهریزی جدیتر برای کنترل آن تأکید کرد.
سلامت زنان شاغل زیر سایه فشارهای جسمی و روانی
وی یکی از مسائل مهم زنان شاغل را اختلالات اسکلتی و عضلانی عنوان کرد و گفت: مطالعات انجامشده نشان میدهد بیش از ۶۰ درصد شاغلان آموزش و پرورش از دردهای مزمن کمر و گردن رنج میبرند؛ مشکلی که با ورزش و ارگونومی محیط کار از جمله نوع میز و صندلی ارتباط دارد.
باقری لنکرانی افزود: در کنار مشکلات جسمی، سلامت روان زنان شاغل نیز اهمیت زیادی دارد. شیوع اختلالات خلقی و اضطرابی در زنان تقریبا دو برابر مردان گزارش شده و این مسئله در زنان شاغل به دلیل مواجهه با «شیفت دوم» یعنی ادامه مسئولیتهای کاری در خانه، میتواند شدت بیشتری پیدا کند.
خانهداری؛ کاری تماموقت بدون پوششهای حمایتی
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان با اشاره به نرخ مشارکت اقتصادی زنان گفت: نرخ رسمی مشارکت اقتصادی زنان در کشور حدود ۱۴ درصد است، اما در تحلیل وضعیت اشتغال زنان نباید از اشتغال غیررسمی و بار کاری پنهان غافل شد.
وی خانهداری را نیز کاری تماموقت و سنگین توصیف کرد که به گفته او از پوششهای حمایتی شغلی برخوردار نیست.
باقری لنکرانی همچنین با اشاره به سهم زنان در نظام سلامت اظهار کرد: حدود ۷۰ درصد شاغلان این بخش را زنان تشکیل میدهند و بخش قابل توجهی از خدمات نظام سلامت بر دوش آنان قرار دارد.
فرسودگی شغلی زنان بیشتر از مردان گزارش شده است
باقری لنکرانی گفت: مطالعات انجامشده نشان میدهد فرسودگی شغلی در میان پزشکان و پرستاران زن، به دلیل تداخل نقشهای خانوادگی و اجتماعی، ۳۰ درصد بیشتر از مردان بوده است.
وی شیفتهای شبانه مکرر، دوری از فرزندان، استرس ناشی از بحرانها و فشارهای روانی را از عوامل تشدیدکننده فرسودگی شغلی زنان عنوان کرد.
به گفته وی، در میان معلمان زن نیز که حدود ۶۰ درصد کادر آموزش و پرورش را تشکیل میدهند، اختلالات اسکلتی و عضلانی در حدود دوسوم آنان گزارش شده و آسیبهای حنجره و فرسودگی عاطفی در آنان بیشتر از همکاران مرد است.
چه اقداماتی میتواند سلامت زنان شاغل را بهبود دهد؟
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان با اشاره به راهکارهای پیشنهادی برای حمایت از زنان گفت: اجرای عملیاتیتر قانون بیمه فراگیر زنان خانهدار و طراحی بستههای حمایتی ویژه برای زنان سرپرست خانوار باید مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین استفاده از سیستم چرخش کاری و الگوهای شناور شیفتبندی را برای کارکنان بخشهای پرتنش پیشنهاد کرد و گفت: تقویت پروتکلهای ایمنی زیستی برای کادر درمان، ایجاد کلینیکهای سلامت روان و طب کار با رویکرد جنسیتی، غربالگری سازمانی چاقی و بیماریهای مرتبط و ترویج اصلاح ارگونومی محیط کار از دیگر اقدامات ضروری است.
باقری لنکرانی افزود: ۲۰ دقیقه فعالیت بدنی ساختاریافته در روز میتواند به بهبود بسیاری از مشکلات جسمی کمک کند.
حمایت از اشتغال زنان بدون افزایش هزینههای پنهان برای کارفرما
وی با اشاره به ضرورت حمایت از اشتغال زنان اظهار کرد: برای افزایش استقبال بخش خصوصی از اشتغال زنان، باید مشوقهایی مانند معافیتهای مالیاتی یا تقبل بخشی از سهم کارفرمایی توسط دولت در نظر گرفته شود.
باقری لنکرانی گفت: اجرای حمایتهایی مانند مرخصی زایمان ۹ ماهه، زمان شیردهی و ایجاد مهدکودک در جوار کارگاه، در صورت نبود پشتوانه حمایتی کافی، ممکن است به اخراج پنهان یا کاهش تمایل کارفرمایان به استخدام زنان منجر شود.
سهم زنان در مدیریتهای میانی ۲۱ درصد و در سطوح کلان ۶ درصد است
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان با تأکید بر ضرورت افزایش حضور زنان در سطوح مدیریتی گفت: با وجود سهم بالای زنان در بدنه اشتغال، بهویژه در نظام سلامت، حضور آنان در سطوح مدیریتی باید افزایش یابد.
وی افزود: برخی مدیران مرد شناخت کافی از نیازهای خاص کارکنان زن ندارند و حضور مستقیم زنان در سطوح ارشد مدیریتی و سیاستگذاری میتواند در تصمیمگیریهای مرتبط با این حوزه مؤثر باشد.
باقری لنکرانی سهم زنان در مدیریتهای میانی را حدود ۲۱ درصد و سهم آنان در سطوح کلان را تنها ۶ درصد اعلام کرد و این آمار را نیازمند بهبود دانست.
«کارت امید» برای حمایت از مادر و کودک
وی در بخش دیگری از سخنان خود به اجرای طرح «کارت امید» اشاره کرد و گفت: این طرح از ابتدای امسال با پیشنهاد ستاد جمعیت اجرایی شده و ماهانه مبلغ ۲ میلیون تومان بدون در نظر گرفتن طبقه اجتماعی مادر به حساب او واریز میشود.
به گفته باقری لنکرانی، این طرح در هفت ماه اجرای خود رضایتمندی خوبی ایجاد کرده و در تأمین امنیت پروتئینی و غذایی کودک در هزار روز نخست زندگی و تأمین اقلام بهداشتی در شرایط تورمی اثرگذار بوده است.
سامانه هوشمند غربالگری سرطان پستان برای زنان شاغل
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان با اشاره به افزایش نرخ ابتلا به سرطان پستان در کشور گفت: این میزان به حدود ۳۵ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر رسیده است.
وی بخشی از افزایش آمار را ناشی از بهبود روشهای غربالگری و دسترسی بیشتر به امکانات تشخیصی مانند ماموگرافی و سونوگرافی و بخشی دیگر را ناشی از افزایش واقعی موارد ابتلا به دلیل عواملی مانند سالمندی جمعیت، مخاطرات محیطی و چاقی دانست.
باقری لنکرانی با بیان اینکه با وجود پوشش بیمهای مناسب، همچنان برخی زنان از خدمات غربالگری استفاده نمیکنند، ترس از معاینه، خجالت، نگرانی از نتیجه آزمایش و باورهای نادرست را از موانع مراجعه عنوان کرد.
وی از طراحی سامانهای برای ارائه توصیههای اختصاصی غربالگری سرطان پستان خبر داد و گفت: این سامانه با دریافت اطلاعاتی مانند سن و سابقه خانوادگی، توصیههای لازم درباره اقداماتی مانند ماموگرافی، سونوگرافی یا مراجعه به جراح را ارائه میکند.
به گفته وی، این سامانه با حمایت معاونت علمی ریاست جمهوری طراحی شده و قرار است بهزودی در اختیار زنان شاغل قرار گیرد.
سواد سلامت زنان باید از مرحله آگاهی تا تصمیمگیری تقویت شود
باقری لنکرانی با تأکید بر نقش عوامل ژنتیکی و سبک زندگی در سلامت زنان گفت: سابقه خانوادگی در بستگان درجه یک و دو، بهویژه سابقه سرطانهای پستان، رحم و پانکراس، از عوامل مؤثر در افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان است.
وی چاقی، رژیم غذایی ناسالم، مصرف خودسرانه داروهای ضدبارداری، استرس، بارداری در سنین بالا و عدم بهرهمندی از شیردهی را نیز از عوامل خطرساز عنوان کرد.
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان گفت: پایین بودن سطح سواد سلامت موجب شده است با وجود پوشش بیمهای و دسترسی به خدمات غربالگری، استفاده از این خدمات در برخی گروهها کمتر از حد مطلوب باشد.
وی در عین حال بر ضرورت پرهیز از غربالگریهای غیرضروری تأکید کرد و گفت: در گروههای سنی زیر ۳۵ سال که سابقه خانوادگی ندارند، انجام برخی بررسیها ضرورتی ندارد و باید با کمک رسانهها، سواد سلامت برای استفاده صحیح و بهموقع از خدمات افزایش یابد.
شکاف میان پژوهش و سیاستگذاری باید کاهش یابد
باقری لنکرانی با اشاره به رویکرد سیاستگذاری کنگره سلامت زنان گفت: کنگرههای پژوهشی باید با گفتمانسازی و ترسیم دقیق شرایط موجود، راهکارهایی برای آینده ارائه دهند.
وی افزود: گزارشهای سیاستی و مستندات علمی حاصل از مباحث هر دوره برای مراجع ذیربط ارسال میشود تا در حوزههایی مانند بهداشت باروری و عوامل محیطی، حساسیت بیشتری در دستگاههای اجرایی ایجاد شود.
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان یکی از چالشهای اصلی کشور را شکاف میان پژوهش و سیاستگذاری دانست و گفت: پژوهشگر از بیتوجهی سیاستگذار گلایه دارد و سیاستگذار نیز معتقد است پژوهشها به مسائل روزمره نمیپردازند؛ بنابراین باید یافتههای علمی به خلاصههای سیاستی و قابل استفاده برای تصمیمگیران تبدیل شود.
ازدواج و سلامت روان در کانون چالشهای جمعیتی
وی با اشاره به وضعیت جمعیت کشور گفت: یکی از چالشهای اصلی در زمینه افزایش جمعیت، مسئله ازدواج است، چراکه به گفته وی نرخ باروری در میان زوجهایی که ازدواج میکنند بالاتر از سطح جایگزینی است و مشکل اصلی در عدم وقوع ازدواجهاست.
باقری لنکرانی بر ضرورت ترویج ازدواج، تسهیل شرایط زندگی جوانان و حمایت از آنان برای تشکیل خانواده در سن مناسب تأکید کرد.
وی همچنین با اشاره به تأثیر شرایط ناپایدار اجتماعی و سیاسی بر سلامت روان گفت: بیثباتی و ایجاد اضطراب در جامعه میتواند سلامت روان را تحت تأثیر قرار دهد؛ در مقابل، همبستگی اجتماعی و ابعاد معنوی در ایران میتواند در حفظ پایداری جامعه نقش داشته باشد.
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان مدیریت اخبار و مقابله با شایعات را نیز ضروری دانست و گفت: انتشار اخبار نادرست و سکوت در برابر ابهامات میتواند نگرانی و اضطراب مردم را افزایش دهد و پاسخگویی و شفافیت مسئولان در بازسازی سلامت روان جامعه و ایجاد امید به آینده مؤثر است.
کنگره سلامت زنان به دنبال شکلدهی گفتمانی در جهان اسلام است
باقری لنکرانی با اشاره به مشارکت نهادهای مختلف در برگزاری پانزدهمین کنگره سلامت زنان گفت: وزارت آموزش و پرورش، قوه قضاییه بهویژه معاونت پیشگیری، استانداری فارس با محوریت معاونت زنان و خانواده و فرهنگستان علوم پزشکی از جمله مجموعههای همکار در این رویداد هستند.
وی همچنین از استمرار همکاری ۱۰ ساله با سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی جهان اسلام (ICESCO) خبر داد و گفت: امسال نیز نشستی تخصصی درباره سلامت زنان با حضور مجازی نمایندگان این سازمان و چهار کشور فعال منطقه برگزار میشود.
به گفته وی، این همکاریها نشان میدهد کنگره سلامت زنان توانسته است در مسیر شکلگیری و ترویج یک گفتمان بینالمللی درباره سلامت زنان، دستکم در محدوده جهان اسلام، گام بردارد.
زنان سهم بیشتری از رشتههای تخصصی پزشکی و پرستاری دارند
رئیس کنگره بینالمللی سلامت زنان در پایان با اشاره به تغییر ترکیب نیروی متخصص نظام سلامت گفت: حضور زنان در رشتههای پزشکی و پرستاری نسبت به گذشته افزایش چشمگیری داشته است.
وی افزود: در سال جاری بخش بزرگی از ورودیهای دورههای فوقتخصصی را زنان تشکیل دادهاند که به گفته او نشاندهنده تحول در ترکیب نیروی متخصص کشور است.
باقری لنکرانی تأکید کرد: زن ایرانی در عرصههای دفاع مقدس، سلامت، تعلیم و تربیت و تحکیم بنیان خانواده نقش مهمی ایفا کرده است و اکنون بهبود شرایط کار و توجه به سلامت جسم و روان زنان شاغل باید در اولویت قرار گیرد.